Aantal
Vlak voor de Tweede Wereldoorlog telt men wereldwijd ongeveer 16.000.000 joden.
- 60 % leeft in Europa. Ongeveer 3.350.000 Joden wonen in Polen, 3.260.000 in de Sovjet-Unie, 750.000 in Roemenië, 240.000 in Duitsland en 400.000 in Hongarije. De minder grote gemeenschappen wonen in West-Europa (Frankrijk, Groot-Brittannië, Nederland en België) en Zuid-Europa (Spanje en Italië).
- 31% leeft in Amerika, vooral in de Verenigde Staten.
- 9% leeft in Azië, in Afrika en in Australië.
Hoeveel joden er voor de invasie op 10 mei 1940 precies in België woonden, is niet bekend. De steekkaartenbak die de Duitsers tussen 1941 en 1944 aanlegden, geeft 56.186 personen aan. De meest recente telling klokt af op 69.000 personen. Hiervan vluchtten tussen 8 à 10.000 mensen naar Frankrijk.
Afkomst
Amper 6 % van de Joden bezat voor de bezetting de Belgische nationaliteit. De overige 94% waren vreemdelingen die in verschillende golven emigreerden. De meeste onder hen kwamen uit Oost-Europa.
- Een eerste golf joodse mensen slaat vanaf het einde van de 19e eeuw op de vlucht voor de pogroms, de oorlogen en de revoluties in het tsaristisch Rusland en de USSR.
- De tweede en grootste golf is afkomstig uit Polen. In de jaren 1920 vluchten de Joden omwille van de economische crisis en vooral door een zeer extreemnationalistisch en antisemitistisch klimaat. In 1942 is meer dan 40% van de Joden in België van Poolse origine.
- Tussen 1933 en september 1939 ontvluchtten meer dan 12.000 Joden het Reich (Duitsland, Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije) naar België. Bij de invasie zijn 20% van de Joden in België afkomstig uit het Reich. Zij laten in Oost-Europa vaak zeer grote en bloeiende gemeenschappen achter met een eigen cultuur en een eigen taal, het Jiddisch. De meeste van deze migranten dromen van een oversteek naar Groot-Brittannië of Amerika. Bij gebrek aan financiële middelen en omdat zij in verscheidene andere landen niet meer toegelaten worden, stranden zij echter vaak in België en trachten er een nieuw leven uit te bouwen.
Situatie
De Joden in België vormen een zeer gediversifieerde groep. Afgezien van enkele rijke families, is het merendeel van de joodse migranten arm tot zeer arm. Zij werken in de industrie en in kleine ateliers, vooral in de leder- en pelsbewerking en in de diamant- en textielnijverheid. Nagenoeg 80% woont in de Antwerpse en Brusselse agglomeraties.
Voor de oorlog wordt de Joodse bevolking gekarakteriseerd door verschillende facetten. Ze zijn in alle lagen van de samenleving terug te vinden, van zeer rijk tot zeer arm. Daar zij van origine uit 60 verschillende landen afkomstig zijn, varieert hun verwantschap met de Joodse cultuur van zeer liberaal tot zeer vroom. Een minderheid is uitgesproken gelovig. De meesten echter zijn liberale Joden en verschillen uiterlijk in niets van hun niet-joodse buren. Er zijn er ook die totaal ongelovig zijn. Zij noemen zich Jood vanuit hun affiniteit met een cultuur, een identiteit, een traditie.
Als Joden politiek actief zijn, vinden we hen zowel in linkse als in centrum- en rechtse partijen terug. Sommigen verenigen zich in sportclubs, schoolgemeenschappen of jeugdbewegingen. Anderen sluiten gewoon bij de Belgische instellingen aan.
Verder zijn Joden zeer actief op het caritatieve vlak. Ze stampen instellingen uit de grond om het welzijn van zieken en armen te verbeteren. Ze onderwijzen de jeugd in de fundamenten van het Judaïsme en zetten zich in om de integratie van nieuwe immigranten in de Belgische samenleving vlot te laten verlopen.
De Tweede Wereldoorlog, het nazisme en de Shoah zijn fundamentele en complexe gebeurtenissen uit de 20ste eeuw. Hen verklaren vraagt een benadering die rekening houdt met verscheidene sociologische, psychologische, economische en politieke factoren. Hier wordt gefocust op de belangrijkste elementen.
De tekst werd geschreven in samenwerking met Laurence Schram.
