De familie Nagiel 'Fataal verraad'
Download het verhaal in PDF-formaat
Elja Nagiel wordt op 13 maart 1900 geboren in de Poolse hoofdstad Warschau. Zijn toekomstige vrouw, Margula Amtmann, komt op 16 juni 1913 ter wereld in Przemysl, een stadje in het zuidoosten van Polen. Als ze vijftien is, verlaat Margula met haar familie haar vaderland en verhuist naar België. In 1931 komt ook Elja, een horlogemaker, in ons land terecht.
Het koppel trouwt en op 23 april 1940 wordt hun eerste zoon, Joseph, in Antwerpen geboren. Een jaar later, op 10 september 1941, volgt een tweede zoon, Félix, die in Etterbeek ter wereld komt. Het gezin Nagiel woont eerst in Antwerpen, maar verhuist dan naar Schaarbeek. Daar huurt de familie een woning in de Vanderlindenstraat. Wanneer het te gevaarlijk wordt, duiken Elja, Margula en hun twee kinderen onder. Net voor hun arrestatie in 1942 verblijft het gezin op Gallaitstraat 76 in Schaarbeek.
Onderduiken
De zomer van 1942 vormt een keerpunt voor de situatie van de joodse bevolking in België. De razzia's en individuele arrestaties maken het voor Joden op straat erg gevaarlijk. Veel joodse gezinnen zoeken een onderduikadres. De familie Nagiel verstopt zich op Gallaitstraat 76.
Verklikt
Het is een anonieme brief aan Volksverwering die de familie Nagiel uiteindelijk zal verraden. De verklikker schrijft :
“In de Gallaitstraat 76 in Schaarbeek woont een hele familie ondergedoken Joden. Het zijn buitenlandse Joden. Ze houden er een luxueuze levensstijl op na. Ze dragen hun ster niet.”
De brief is ondertekend met : “Een Vlaming zoals u”.
Voor de familie Nagiel blijft deze brief niet zonder gevolgen. Op 13 oktober 1942 wordt Elja met zijn gezin opgepakt en naar de Kazerne Dossin in Mechelen gebracht. Ook de kinderen moeten mee. Op het moment van hun arrestatie is Joseph, de oudste zoon van het gezin, pas 2 jaar oud. Zijn broertje Félix is net 1 jaar geworden.
Elja (42), Margula (29) en hun twee kinderen zitten 11 dagen lang opgesloten in het verzamelkamp in Mechelen. De levensomstandigheden zijn er zwaar. Op 24 oktober 1942 wordt het hele gezin op transport XIV gezet. Op datzelfde transport bevinden zich nog 300 andere kinderen, allemaal jonger dan 15 jaar. Eindbestemming : Auschwitz-Birkenau
Auschwitz-Birkenau
Bij aankomst in Auschwitz-Birkenau wordt de familie Nagiel uit elkaar gehaald. Margula en haar twee zeer jonge zoontjes, Joseph en Félix, wacht een droevig lot. Zij worden door de nazi’s ‘arbeidsongeschikt’ verklaard. Documentatie ontbreekt, maar omdat het om een jonge moeder met twee kleine kinderen gaat, is het vrijwel zeker dat ze na hun aankomst naar de gaskamers zijn gebracht.
Vader Elja moet als dwangarbeider aan de slag in het kamp. Hij wordt herleid tot een nummer: 70.789. Deze cijfers worden op zijn arm getatoeëerd. Auschwitz is het eerste van vier concentratiekampen waar Elja tijdens de oorlog zal opgesloten zitten.
In 1942 of 1943 (de exacte datum is niet duidelijk) verhuist vader Elja naar Jawischowitz, een bijkamp van Auschwitz-Birkenau. Een jaar later wordt hij verplaatst naar het concentratiekamp Oranienburg, op 30 kilometer van Berlijn. Hij maakt deel uit van een dodenmars naar Sachsenhausen, die hij overleeft. Op 6 mei 1945 wordt het kamp Sachsenhausen door het Russische leger bevrijd.
Elja keert op 31 mei 1945 terug naar België. Hij is de enige overlevende van de familie Nagiel.
